بدن فرو مىرود ، و بدن از آن متالم مىگردد ، و ريح سموم را هم از همين جهت سموم گفته‌اند « 1 » . * ( « إِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلُ نَدْعُوه إِنَّه هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ » ) * اين آيه شريفه ، جمله * ( « فَمَنَّ اللَّه عَلَيْنا » ) * را تعليل مىكند ، و در آن اهل بهشت به يكديگر مىگويند : اينكه خداوند بر ما منت نهاد ، براى اين بود كه ما در دنيا همواره او را مىخوانديم ، و جمله * ( « إِنَّه هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ » ) * هم اين تعليل را تعليل مىكند كه مىگويند : و اگر همواره او را مىخوانديم بدين جهت بود كه او پروردگارى نيكوكار و مهربان بود . اين آيه با دو آيه قبلش ، اين معنا را مىفهماند كه اهل بهشت در دنيا خداى را به يكتايى مىخواندند ، يعنى تنها او را مىپرستيدند و تسليم امر او بودند ، و نسبت به خانواده خود دلسوز بودند و آنها را به حق نزديك و از باطل دور مىكردند ، و همين علت شد كه خدا بر آنان منت نهد و از عذاب سموم حفظشان كند ، و علت اينكه چنين مىكردند اين بود كه خداى تعالى نيكوكار و مهربان بود و به هر كس كه او را مىخواند احسان و رحم مىكرد . پس آيات سه گانه در معناى آيات شريفه « إِنَّ الإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَتَواصَوْا بِالْحَقِّ وَتَواصَوْا بِالصَّبْرِ » « 2 » است چون اين آيات نيز اهل بهشت را منحصرا كسانى مىداند كه به خدا ايمان دارند و اعمال نيك مىكنند ، و ديگران را به حق و به خويشتندارى در انجام فرامين حق سفارش مىكنند . و كلمه « بر » - به فتحه باء - يكى از اسماى حسناى خداى تعالى است ، و از بر - به كسره باء - گرفته شده ، كه به معناى احسان است . و بعضى « 3 » از مفسرين آن را به لطف تفسير كرده‌اند . بحث روايتى در كافى به سند خود از ابن بكير از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه در تفسير آيه * ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ » ) * فرمود : مربوط به آن

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 166 . ( 2 ) قسم به عصر ، كه همه انسانها در خسران و زيان هستند ، مگر آنهايى كه به خدا ايمان آورده و عمل صالح انجام دهند و به درستى و راستى و پايدارى در دين ، يكديگر را سفارش كنند . سوره عصر ، آيات 1 - 3 ( 3 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 35 .